Frederik van Eeden
3 april 1860 - 16 juni 1932

     Een leven in woord en beeld    

 

Significa: de leer der psychische en taalkundige verstandhoudingsverschijnselen

 

 

 

Significa is de benaming van de studie naar de taal en menselijke verstandhoudingen, ontwikkeld tussen 1900 en 1950, geÔnspireerd op het werk van Lady Victoria Welby, dat in 1897 door Frederik van Eeden in Nederland is geÔntroduceerd. In 1917 richt Mannoury samen met Henri Borel, L.E.J. Brouwer, Frederik van Eeden en Jac. van Ginneken de Nederlandse Signifische Kring op. Na 1925 is Mannoury de belangrijkste persoon op dit gebied. Mannoury leverde pionierswerk door de grondslagen en basisbegrippen te formuleren van de significa als wetenschap.

 

Bron: Wikipedia

 
 

Victoria Welby - jeugdportret

                               

In Engeland leerde Van Eeden Lady Welby kennen (1892), die hem stimuleerde in zijn onderzoek naar de taal als communicatiemiddel. Naarmate mensen elkaar beter zouden begrijpen, zouden agressie en misverstand verminderen. Een voortzetting van deze belangstelling was zijn activiteit in signifische kring, waar de taalfilosofie in het middelpunt stond van hem en Jacob IsraŽl de Haan, L.E.J. Brouwer, Gerrit Mannoury en J. van Ginniken.

Zijn wijsgerige studies verschenen in verschillende tijdschriften, zo ook zijn Redekunstige grondslag van verstandhouding (1897) dat sterke verwantschap met het denken van Ludwig Wittgenstein vertoont. In de Studies I- VI (Amsterdam 1897-1918) heeft Van Eeden zijn belangrijkste essays op dit gebied verzameld. Zijn boek, Het Roode Lampje,  kreeg als ondertitel: signifische gepeinzen

 

Lady Victoria Welby (1837Ė1912) was een prominent Brits filosofe en taaltheoreticus. Zij is bekend geworden als grondlegger van de significa: een semiotische bestudering van taal en menselijke verstandhouding. Dit werk is in 1897 door Frederik van Eeden in Nederland geÔntroduceerd.

 
 

 

Victoria Alexandrina Maria Louisa Stuart, Lady Welby, echtgenote van Sir William Welby-Gregory, was de grondlegster van de wetenschap die zijzelf aanduidde met de term "significs" en die hier te lande door de invloed van Van Eeden als "significa" bekend is geworden: een wetenschappelijke analyse en kritiek van de taal als middel van verstandhouding.

 

Van Eeden ontmoette Lady Welby voor het eerst op het Congres voor Experimentele Psychologie te Londen in Augustus 1892. Hij hield daar een voordracht "The Theory of Psychotherapeutics" (= Het beginsel der psychotherapie,  en bracht daarin gedachten tot uiting die zozeer haar aandacht trokken dat zij hem tot een kort verblijf op haar kasteel "Denton Manor" bij Grantham (Lincoln) uitnodigde. Zij was toen 53, hij 32. Van Eeden had toen al herhaaldelijk gewezen op de ontoereikendheid van de taal en op de blindheid der mensen voor dit feit, b.v. in het vierde hoofdstuk van Johannes Viator en in de studie over "Gorter's verzen"

 

Beiden waren overtuigd dat alle pogingen om de mensheid gelukkiger te maken vruchteloos moeten blijven zolang de mensen elkander niet begrijpen, doordat zij de beperktheid en gebrekkigheid van hun geestelijk medium, de taal, niet beseffen. Op ons verzoek vatte ons medelid Prof. dr. G. Mannoury. die in later jaren met Frederik van Eeden tot de Signifische Kring behoord heeft, de "Signifische doelstellingen" van Lady Welby en Van Eeden aldus samen:

 

"De opvattingen van Lady Welby en van haar begaafde volgeling Frederik van Eeden omtrent de denkvorm en de denkmethode, waaraan eerstgenoemde de naam "significs" heeft gegeven en die later in ons land als "signifika" of "psycholinguistiek" bekend is geworden, kwamen ongetwijfeld in hoofdtrekken overeen, maar vertoonden desniettemin toch ook belangrijke verschillen. Voor Lady Welby was "significs" in hoofdzaak een begripskritiek (en een zeer scherpe begripskritiek! ) op het gebied van psychologie en filosofie, maar Van Eeden betrok ook de begrippen, die aan de menselijke verstandhouding in allerruimste zin ten grondslag liggen in zijn onderzoek en stelde zich dan ook een verderliggend maatschappelijk ideaal voor ogen.

 

Lady Welby heeft een weloverwogen formulering van haar doelstelling gegeven in de door haar in 1896 uitgeschreven prijsvraag, waarin een onderzoek werd gevraagd "naar de oorzaken van de huidige begripsverwarring in de psychologische en filosofische terminologieŽn en naar de mogelijkheid daarin grondige en praktische verbetering te brengen."

Wat Van Eeden betreft, valt de draagwijdte van zijn signifische werkzaamheid wel het best te onderkennen uit de doorwrochte verhandeling, die hij in de jaren 1893-1897 onder de titel "Redekunstige grondslag van verstandhouding" heeft doen verschijnen, maar ook hij heeft gelegenheid gehad, aan zijn opvattingen in deze een beknopte en bezonnen uitdrukking te geven. En wel in zijn toevoeging tot de beginselverklaring, die de "Signifische Kring" in 1922 heeft opgesteld, en waarin Van Eeden de nadruk legt op de gebreken van de taal als algemeen verstandhoudingsmiddel en op de noodzaak, dit verstandhoudingsmiddel een zuiveringsproces te doen ondergaan. De slotsom van zijn beschouwing luidde:

"De wetenschap, die zich hierop toelegt, is Significa genaamd en kan beschouwd worden als een geestelijke hygiŽne, waarvan alle welvaart en voorspoed der menschelijke samenleving afhangt. De middelen tot zuivering moeten echter niet bestaan in het kunstmatig scheppen van een nieuwe, zuivere taal - hetgeen een onmoogelijke opgaaf zou blijken - maar in het algemeen bekend maken van en daardoor zoo aandachtig moogelijk rekening houden met de onvolkoomenheid en onjuistheid van het taalverkeer om daardoor de vreeselijkste en meest diepgaande fouten onzer samenleeving zoo krachtig mogelijk te bestrijdenĒ

 

Bron: Mededelingen XIV Ė januari 1954

 

 

Gerrit Mannoury (Wormerveer, 17 mei 1867 - Amsterdam, 30 januari 1956) was een Nederlandse wiskundige en filosoof die tevens sociaal bewogen en politiek actief was. Mannoury heeft belangrijke bijdragen geleverd op het gebied rond de formele wetenschap, de grondslagen der wiskunde, de symbolische logica en de leer der significa.

 
 

 

Henri Jean Francois Borel (Dordrecht, 23 november 1869 - Den Haag, 31 augustus 1933) was een Nederlands schrijver en journalist. Hij was de zoon van kapitein der artillerie (later luitenant-kolonel en generaal-majoor) George Frederik Willem Borel.

Hij was bevriend met Frederik van Eeden, Johan Thorn Prikker en Louis Couperus. Een correspondentie bestaande uit meer van 400 brieven, gewisseld met Van Eeden tussen 1889 en 1930, wordt bewaard in de Universiteit van Amsterdam en in het Letterkundig Museum.

 
 

 

Luitzen Egbertus Jan Brouwer werd geboren op 27 februari 1881 in Overschie, gemeente Rotterdam. Hij was de zoon van Egbertus Luitzen Brouwer, onderwijzer, en Henderika Poutsma. Bertus (zoals zijn roepnaam was) Brouwer doorliep de lagere school in Medemblik, de HBS in Hoorn en in Haarlem en het gymnasium in Haarlem. Van 1897 tot 1904 studeerde hij wis- en natuurkunde aan de Universiteit van Amsterdam, onder D.J. Korteweg en G. Mannoury; door laatstgenoemde werd Brouwer filosofisch beÔnvloed.  Brouwer vergaarde ook bekendheid als filosoof, zowel van de wiskunde als in de taalfilosofie. In 1922 richtte hij met onder anderen Frederik van Eeden en Gerrit Mannoury de Signifische Kring op. In zijn privťleven was Brouwer onconventioneel; hij reisde veel, en hij verkeerde graag in kunstenaarskringen.

 
 

 

Jac. van Ginneken (1877-1945) was een internationaal bekend taalgeleerde die in de Nederlandse linguÔstische wereld een zeer opvallende positie innam. Hij was hoogleraar aan de Nijmeegse universiteit, lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, en maakte deel uit van de Signifische Kring. Tot zijn favoriete studieonderwerpen behoorde het onderwijs in de moedertaal, met name zinsontleding. In 1917 schreef hij een zeer origineel taalboek voor het middelbaar onderwijs en de lerarenopleiding, getiteld De Roman van een Kleuter. 

 

 

Van Ginneken behoorde met onder andere Frederik van Eeden en Jacob Israel de Haan tot de oprichters van de Signifische Kring, die door middel van een studie naar de psychische associaties van het gesproken woord een bijdrage wilde leveren aan het wegnemen van de misverstanden en het wantrouwen tussen verschillende sociale groepen.

 
 

 

Haan Jacob IsraŽl de Haan, letterkundige, jurist, journalist (Kloosterveen, gem. Smilde 31-12-1881 - Jeruzalem (Palestina) 30-6-1924). Zoon van Izak de Haan, koopman, voorzanger en godsdienstleraar, en Betje Rubens. Gehuwd op 28-3-1907 met Johanna Belia Cornelia Jacoba van Maarseveen.

 

Sinds 1899 stond De Haan in contact met Frederik van Eeden, met wie hij z'n hele leven bevriend zou blijven.

Ondertussen was hij geÔnteresseerd geraakt in de significa - de betekenisleer. Hij werd hierbij sterk beÔnvloed door de Engelse semantisch-gerichte Victoria Welby, die  van een preciezer woordgebruik verbetering van menselijke betrekkingen verwachtte en op den duur een wereldvrede. Bij deze studiŽn vond De Haan geestverwanten in een zg. Signifische Kring, zoals Van Eeden, Gerrit Mannoury, L.E.J. Brouwer en Henri Borel. Zijn dissertatie, voorbereid onder leiding van prof. G.A. van Hamel, was  getiteld Rechtskundige significa en hare toepassing op de begrippen: "aansprakelijk, verantwoordelijk, toerekeningsvatbaar" (Amsterdam, 1916).

 
 
 
 
Gastenboek
 
Laatste wijziging op: 08-03-2010 14:22