Frederik van Eeden
3 april 1860 - 16 juni 1932

     Een leven in woord en beeld    

 

Frederik van Eeden en Haarlem.

 

 

Ter gelegenheid van het 150ste geboortejaar van Frederik van Eeden organiseerde het Frederik van Eeden Genootschap, op 17 april 2010, een dag in Haarlem, waar van Eeden het grootste deel van zijn jeugd heeft gewoond.

Het eerste deel van de dag werd gevuld met een wandeling door Haarlem langs de plekjes die iets hebben betekend in het leven van de auteur.

Na een gezellige lunch, op de Botermarkt, konden we in het Noord-Hollands Archief, in de Jansstraat 40, genieten van een voortreffelijke performance van Caja van der Poel die, op een onvergetelijke manier, de Kleine Johannes tot leven bracht.

Hierna werd de dag afgesloten met een gezellig samenzijn, met hapjes en drankjes.
Diashow van al onze foto's staat HIER

 

 
 

De wandeling


Klaar voor de start

.

overzicht

.

Samenkomst was in restaurant Dreefzicht – nu La Place -, Fonteinlaan nr 1, met zicht op het Haarlemmerhout.

Vanuit La Place lopen we in noordelijke richting over de Dreef in de richting van het Florapark. Daar houden we links aan om bij huisnummer 12-13, het huis dat Johannes van Vloten (1818-1883) in 1882 liet bouwen. Johannes van Vloten is de vader van de zusjes van Vloten: Martha, Betsy en Kitty. Martha zal later de eerste echtgenote van Frederik van Eeden worden.

 

 

.

.

.

.

.

We lopen vervolgens terug naar de Dreef in de richting van het provinciehuis. Daar steken we de Dreef over (rechtsonder op het kaartje hieronder). We staan nu voor het provinciehuis dat ook wel Paviljoen Welgelegen wordt genoemd. Dit voormalige woonhuis van Lodewijk Napoleon werd in 1865 door Frederik Willem van Eeden senior, vader van Frederik, verworven om er zijn verzameling koloniale voorwerpen in onder te brengen. In 1877 zette hij er ook een kunstnijverheidsmuseum in op. Henriette Ortt, jeugdvriendin van Frederik, werkte hier.

.

.

zijaanzicht

.

       

.

We lopen vervolgens langs het provinciehuis over de Dreef in noordelijke richting. We gaan rechtsaf het Frederikspark (vroeger Koekamp geheten) in. Op nr. 10 staat het derde ouderlijk huis van Frederik van Eeden, gebouwd in 1881. Het is een dubbelwoning. De van Eedens bewoonden het gedeelte aan de rechterkant.

 

 

     

zoals het vroeger was

     

     

     

Tegenover dit huis staat een beeldje, gemaakt door  Mari Andriessen. Het is een voorstelling van de Kleine Johannes, Windekind en het hondje Presto. Het beeldje is op 2 juni 1966 door de toen 80-jarige Hans van Eeden ( rechts op de foto), Frederiks oudste zoon, onthuld.

  

  

  

 

  

We verlaten het Florapark en lopen terug in de richting van het Frederikspark. Dwars door dit park lopen we in de richting van de Kleine Houtweg. Daar, op nr. 31, zijn de ouders van Frederik van Eeden kort na hun huwelijk in 1856 gaan wonen. In 1851 had Jan Arie van Eeden, Frederiks grootvader, hier al een tuiniersbedrijf. In datzelfde jaar heeft hij er een plattegrond van getekend. Hierop zijn twee stukken tuingrond afgebeeld tussen de Kleine Houtweg en de Lange Poellaan.

Op 25 juli 1859 verhuisde Frits (roepnaam van Frederik Willem senior) van Eeden met zijn gezin naar Kleine Houtweg 23. Hier werd op 3 april 1860 Frederik geboren. Zijn geboortehuis staat er niet meer. Het is in 1910 afgebroken, sindsdien staan er andere huizen.

  

 

zo is het nu



zo was het toen

   

We vervolgen de Kleine Houtweg in de richting van de Gasthuissingel. We steken de brug over en gaan linksaf, de Gasthuisvest op. We lopen door tot de Grote Houtbrug en gaan rechtsaf de Grote Houtstraat in. Op het punt waar de Gierstraat en de Grote Houtstraat elkaar raken, stond aan het eind van de 19e eeuw een eeuwenoude olm. Een winkelier die vreesde dat de boom zou omwaaien, eiste van het gemeentebestuur dat hij de olm zou vellen. Johannes van Vloten vond dit een schandelijk verzoek en beloofde de kleine zelfstandige alle schade die hij eventueel zou lijden, uit eigen zak te vergoeden. Dat aanbod vond geen gehoor. 

 

Ook Frederik van Eeden heeft zich met de kwestie bemoeid. In 1884 schreef hij de satire Het poortje of de duivel in Kruimelberg. In dit stuk vervangt Van Eeden de olm door een poortje en hekelt hij de kleinsteedse burgerlijkheid van Haarlem.

 

Hier stond toen de olm

 

 

We lopen de Grote Houtstraat door en komen ter hoogte van boekhandel De Slegte aan de rechterkant de nrs. 97 en 99 tegen. Niets herinnert meer aan het statige woonhuis van notaris De Booy (1867 – 1964) dat hier destijds stond. Frederik van Eeden ging regelmatig om met de kinderen van De Booy en hij kwam daar dus nogal eens aan huis. Vandaar dat hij in zijn roman Van de koele meren des doods Hedwig Marga de Fontayne daar laat wonen.  De Grote Houtstraat, eertijds een woonstraat, is nu de belangrijkste winkelstraat van Haarlem.

 

 

.

We lopen door tot de Gedempte Oude Gracht en steken deze over. We vervolgen onze tocht tot we op de hoek van de Schagchelstraat staan. Hier, op de Gedempte Oude Gracht nr.103, woonde Frederik van Eeden met zijn ouders vanaf 1865. Hij bracht er een groot deel van zijn jeugd door. Op de foto: het raam net boven de letters TRAAL (van centraal apotheek) was van de woning waar de familie van Eeden toen woonde.

.

 

zo was het toen

.

Vervolgens slaan we linksaf de Schagchelstraat in, daar zien we op nr. 26 het huis waar een jeugdvriend van Van Eeden woonde, Cor de Coningh. De twee gingen af en toe vissen in de Brouwersvaart.

.

We vervolgen de Schaghelstraat tot de Anegang. Daar gaan we rechtsaf en vervolgens de Korte Veerstraat in. We steken de Melkbrug over en komen aan de andere kant van het Spaarne. Enigszins naar links staat het pand Spaarne 29. Hier woonde Henriëtte Ortt, de grote jeugdliefde van Frederik van Eeden. Frederik en zij hebben tot april 1879 een soort vriendschapsrelatie gehad die voor Frederik een diepe impact had op zijn gemoed. Henriëtte was 19 en hij 16 toen ze elkaar leerden kennen. Frederik is haar nooit vergeten en haar persoonlijkheid heeft model gestaan voor personages in zijn romans. Felix Ortt, broer van Henriëtte, behoorde ook tot de vriendenkring van Frederik.

 

Het Spaarne en de brug

.

In de immens grote St Bavokerk, Oude Groenmarkt 23, in het centrum van Haarlem, werd Frederik van Eeden gedoopt als pasgeborene.

.

 
 
 
De voorstelling in het Noord-Hollands Archief
.

         

.

Na een gezellige lunch op de Botermarkt ging de wandeling verder naar de Sint Jansstraat, naar het Noord-Hollands Archief waar we zeer vriendelijk werden ontvangen. Toen ik even buiten op een bankje even ging uitrusten van al het wandelen werd me zelfs een lekker kopje koffie aangeboden.

.

.

even bijkomen voor de ingang

.

   

klaar voor de voorstelling

.

Om 15 uur zat iedereen klaar om te genieten van de schitterende, 90 minuten durende, voordracht, van de Kleine Johannes, door actrice van Noordvolk:  Caja van der Poel.
Wanneer ik niet al jaren helemaal weg was geweest van de Kleine Johannes, dan was ik het nu vast en zeker geworden. Het was een zeer bijzondere ervaring om dit prachtige verhaal op zo’n bijzondere manier te zien en horen voordragen.

.

 

 

Mr Pijnenborgh

 

De heer Pijnenborgh maakt momenteel een studie over de boeken die Frederik van Eeden gedurende zijn leven zelf heeft gelezen; dit aan de hand van zijn dagboeken.

.

Na afloop van de voordracht en nadat Caja, onze gidsen en de heer Pijnenborgh – die al ontzettend lang lid is van het Frederik van Eedengenootschap – vergast waren op  een welverdiend applaus en een bosje tulpen, hoe kan het ook anders in Haarlem, in de lente, was het tijd om de dag af te sluiten met een hapje en een drankje.

.

napraten

Op een fijne dag!

.

 

 

 

Diashow - met dank aan H.B. Beimers en aan Eduard van Vloten voor het aanvullen van mijn eigen serie foto's

 

 
 
 
 
Gastenboek
 
Laatste wijziging op: 20-04-2010 19:35